Bảo quản tỳ hưu gỗ và trầm hương: chống ẩm mốc, giữ mùi thơm, tránh nứt nẻ theo mùa
Câu trả lời ngắn: tỳ hưu gỗ và trầm hương cần tránh nước và độ ẩm cao, cũng tránh khô hanh đột ngột. Lau bằng khăn khô mềm, không rửa, không ngâm; đặt nơi thoáng; mùa nồm dùng hút ẩm, mùa hanh tránh gần điều hoà, máy sưởi. Vòng trầm đeo sát da giữ mùi tốt hơn khi tránh nước hoa, xà phòng và tháo ra khi tắm, tập luyện.
Gỗ là chất liệu sống: nó hút ẩm, nhả ẩm, co giãn theo thời tiết. Đó là lý do chăm sóc tỳ hưu gỗ khác hẳn đá hay kim loại. Bài này áp dụng cho tượng gỗ thơm, gỗ quý, và đặc biệt là trầm hương.
Gỗ phản ứng với độ ẩm
Khi không khí ẩm, gỗ hút nước và nở ra; khi khô, gỗ nhả nước và co lại. Thay đổi đột ngột làm gỗ nứt chân chim, cong vênh, chi tiết mảnh có thể gãy.
Khí hậu miền Bắc có mùa nồm ẩm và mùa hanh khô xen kẽ, là thử thách lớn với đồ gỗ. Miền Nam nóng ẩm quanh năm thì nguy cơ chủ yếu là mốc.
Hiểu đặc tính này giúp bạn đặt tượng và cất vòng đúng chỗ.
Lau khô thường xuyên
Khăn cotton mềm khô lau bụi hằng tuần với tượng, hằng ngày với vòng đeo tay. Cọ mềm quét kẽ chạm.
Không dùng khăn ướt, nước lau đồ gỗ có hoá chất, dầu đánh bóng đồ nội thất. Những thứ này có thể làm đổi màu gỗ, mất mùi thơm tự nhiên.
Nếu tượng dính vết bẩn, dùng khăn hơi ẩm lau nhẹ đúng chỗ rồi lau khô ngay.
Không rửa, không ngâm
Nước ngấm vào thớ gỗ, làm gỗ nở, sau đó khô co lại gây nứt. Nước đọng trong kẽ còn tạo điều kiện cho nấm mốc.
Vòng gỗ, vòng trầm không đeo khi tắm, bơi, rửa tay nhiều. Nếu lỡ ướt, lau khô ngay, để nơi thoáng mát cho khô tự nhiên, không sấy nóng.
Không ngâm nước muối, nước gạo hay theo các lời khuyên tẩy uế bằng ngâm; chúng không phù hợp với gỗ.
Mùa nồm ẩm
Mùa nồm, độ ẩm cao kéo dài, đồ gỗ dễ lên mốc trắng hoặc đốm đen. Đóng cửa phòng khi trời nồm, bật máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô.
Cất vòng gỗ trong hộp có gói hút ẩm, thay gói định kỳ. Tượng để kệ kín nên mở cửa kệ cho thoáng khi trời khô trở lại.
Kiểm tra tượng, vòng hằng tuần trong mùa nồm để phát hiện mốc sớm.
Mùa hanh khô
Không khí quá khô làm gỗ co, nứt chân chim, đặc biệt ở chỗ chi tiết mỏng như đuôi, bờm tỳ hưu.
Không đặt tượng gỗ sát điều hoà, máy sưởi, cửa sổ nắng chiếu. Phòng dùng điều hoà nhiều có thể đặt thêm chậu nước nhỏ hoặc máy tạo ẩm.
Thay đổi nhiệt độ, độ ẩm từ từ ít hại gỗ hơn thay đổi đột ngột.
Xử lý khi gỗ bị mốc
Mốc nhẹ trên bề mặt: dùng cọ mềm khô quét đi, đặt tượng nơi khô thoáng, có ánh sáng gián tiếp vài ngày.
Mốc ăn sâu, đốm đen: nhờ thợ gỗ xử lý, có thể cần chà nhẹ và phủ lại lớp bảo vệ. Tự chà nhám có thể làm mất chi tiết.
Sau khi xử lý mốc, tìm nguyên nhân ẩm và thay đổi nơi đặt.
Mối mọt
Gỗ chưa qua xử lý có thể bị mối mọt, nhất là tượng đặt sát tường, sàn ẩm. Dấu hiệu là lỗ nhỏ, bột gỗ mịn rơi dưới tượng.
Gỗ thơm, gỗ có tinh dầu như trầm, hương, ngọc am ít bị mối hơn, nhưng không miễn nhiễm.
Phát hiện mối mọt, cách ly tượng ngay, nhờ thợ xử lý, kiểm tra đồ gỗ khác trong nhà.
Giữ mùi trầm hương
Mùi thơm của trầm đến từ tinh dầu tích tụ trong gỗ. Mùi sẽ nhạt dần theo thời gian, nhanh hơn khi gặp nhiệt, nắng, xà phòng, nước hoa át mùi.
Đeo vòng trầm sát da, hơi ấm cơ thể làm tinh dầu toả mùi nhẹ. Cất vòng trong túi kín hoặc hộp gỗ khi không đeo giúp giữ mùi.
Tránh xịt nước hoa trực tiếp lên vòng; mùi nước hoa át mùi trầm và hoá chất có thể làm khô gỗ.
Khi vòng trầm mất mùi
Vòng trầm đeo lâu nhạt mùi là bình thường. Có người dùng tay xoa vòng cho ấm lên để mùi toả; đây là cách nhẹ nhàng, an toàn.
Không nên ngâm vòng vào tinh dầu nhân tạo để tạo mùi lại; cách này làm thay đổi bản chất món trầm và có thể gây kích ứng da.
Vòng trầm có mùi quá nồng, không phai sau thời gian dài có thể đã được tẩm tinh dầu; hỏi rõ người bán khi mua.
Vòng gỗ và mồ hôi
Mồ hôi ngấm vào gỗ làm vòng sẫm màu dần, đôi khi có mùi. Một số người thích màu sẫm tự nhiên đó; một số khác thấy bẩn.
Lau vòng sau khi đeo, tháo khi tập thể thao, làm việc ra nhiều mồ hôi giúp vòng giữ màu lâu.
Vòng gỗ sẫm màu đều theo năm tháng gọi là lên nước, nhiều người sưu tầm rất quý.
Không dùng dầu đánh bóng tuỳ tiện
Dầu đánh bóng đồ nội thất thường chứa silicon, sáp, hoá chất; không hợp với tượng gỗ thơm, vòng trầm.
Nếu muốn dưỡng gỗ, hỏi thợ gỗ hoặc người bán về loại dầu dưỡng phù hợp với từng loại gỗ, dùng rất ít.
Phần lớn tượng gỗ chỉ cần lau khô sạch sẽ là đủ đẹp.
Vị trí đặt tượng gỗ
Kệ trong nhà, nơi khô thoáng, không gần cửa sổ mưa hắt, không gần bếp nấu, không gần nhà tắm.
Đặt trên đế gỗ hoặc đế có lót, không đặt trực tiếp trên mặt đá lạnh dễ đọng hơi nước.
Theo quan niệm phong thuỷ, gỗ thuộc hành Mộc; một số người chọn vị trí theo hành. Về mặt bảo quản, khô thoáng là ưu tiên.
Tượng gỗ lớn đặt sảnh, phòng khách
Tượng gỗ lớn nặng, khó di chuyển, nên cần chọn vị trí cố định ngay từ đầu: cách tường vài phân cho thoáng, không sát cửa ra vào gió mưa, không dưới điều hoà thổi trực tiếp.
Đặt tượng lên đế hoặc tấm lót cách sàn để tránh hơi ẩm từ nền nhà ngấm lên, nhất là nhà tầng trệt. Mỗi mùa kiểm tra mặt dưới tượng xem có mốc, mối không.
Khi lau tượng lớn, dùng chổi lông mềm quét bụi từ trên xuống, sau đó khăn khô. Cẩn thận với các chi tiết mảnh như sừng, đuôi; đây là chỗ dễ gãy khi vô ý va vào.