Cây trong nhà: chọn loại sống được với nhà mình
Cây trong nhà chết phần lớn không phải vì người chăm vụng, mà vì chọn sai loại cho điều kiện sẵn có. Cây cần nhiều nắng đặt ở góc tối thì chăm cách nào cũng yếu dần.
Nên bài này bắt đầu từ việc đo điều kiện nhà mình, rồi mới tới việc chọn.
Bước 1 — Đo ánh sáng thật của từng chỗ
Không cần thiết bị. Cách thử đơn giản: vào ban ngày, đưa tay ra chỗ định đặt cây và xem có bóng không.
- Bóng rõ nét — chỗ nhiều sáng, gần cửa sổ, có thể có nắng trực tiếp một phần ngày.
- Bóng mờ — sáng vừa, phần lớn cây trong nhà hợp mức này.
- Gần như không thấy bóng — chỗ tối, rất ít loại sống được lâu.
Làm phép thử này ở vài thời điểm trong ngày, vì ánh sáng đổi theo giờ. Ghi lại rồi mới đi mua cây.
Bước 2 — Nói đúng điều kiện khi mua
Đây là bước cho kết quả tốt nhất mà tốn ít công nhất: tả điều kiện thật cho người bán cây thay vì hỏi "cây gì đẹp".
Nói rõ ba điều:
- Chỗ đặt sáng hay tối, có nắng trực tiếp không.
- Anh chị tưới được thường xuyên hay hay quên.
- Nhà có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi không.
Người bán cây ở địa phương biết loại nào hợp khí hậu và dễ kiếm — thông tin đó cụ thể hơn nhiều so với danh sách chung trên mạng.
Điều thứ ba quan trọng hơn nhiều người nghĩ
Một số cây cảnh phổ biến gây kích ứng hoặc độc nếu nuốt phải. Với nhà có trẻ nhỏ hay vật nuôi hay gặm, đây là điều nên hỏi rõ trước khi mua chứ không phải sau.
Cách chắc nhất là hỏi thẳng người bán và tra tên khoa học của cây đó — nhiều cây có tên gọi dân gian khác nhau tùy vùng, nên tên thường gọi dễ nhầm.
Tưới: sai nhiều nhất là tưới thừa
Nghe ngược nhưng đúng: cây trong nhà chết vì úng nhiều hơn vì khô.
Cách kiểm đơn giản: ngoáy ngón tay vào đất sâu chừng hai đốt. Còn ẩm thì chưa cần tưới. Tưới theo lịch cố định mà không kiểm là cách phổ biến nhất làm úng rễ.
Vài điều kèm theo:
- Chậu phải có lỗ thoát nước — đây là điều kiện gần như bắt buộc.
- Đĩa hứng không để đọng nước — đổ đi sau khi tưới, đừng để rễ ngâm.
- Mùa mưa tưới ít hơn vì độ ẩm không khí cao và đất lâu khô.
Đất và chậu
- Đất trong chậu bạc màu sau một tới hai năm — cần thay hoặc bổ sung.
- Chậu quá lớn so với cây giữ nước lâu và dễ úng; chậu quá nhỏ thì rễ chật.
- Chậu đất nung thoát ẩm qua thành, hợp với người hay tưới nhiều; chậu nhựa và sứ giữ ẩm lâu hơn.
Nấm mốc và côn trùng
Trong khí hậu ẩm, chậu cây trong nhà có thể thành nguồn:
- Mốc trên mặt đất — dấu hiệu tưới thừa hoặc thiếu thông thoáng. Xới nhẹ mặt đất và giảm tưới.
- Muỗi và ruồi nhỏ đẻ trong đất ẩm — cũng do tưới thừa.
- Đĩa hứng đọng nước — nguồn muỗi phổ biến nhất, và dễ xử nhất.
Với phòng ngủ, nhiều người chọn để cây ở chỗ thoáng hoặc hạn chế số chậu vì lý do này.
Phần theo nếp phong thủy
- Cây xanh tốt được xem là điềm lành — và như đã nói ở bài về vườn, ý này thực chất đúng: cây tốt nghĩa là chỗ đó đủ sáng, đủ thoáng, và có người chăm.
- Cây héo úa nên thay sớm — về nếp là điều nên tránh, về thực tế thì cây chết là nguồn mốc và nhìn cũng buồn.
- Tránh cây có gai ở lối đi và chỗ ngồi — vừa là nếp vừa là chuyện an toàn.
- Cây theo mệnh nếu anh chị muốn xét — tra hành rồi chọn trong nhóm màu tương ứng.
Điều đáng nhớ nhất: một cây sống tốt ở chỗ hợp với nó luôn hơn một cây đúng mệnh mà héo dần. Chọn theo ánh sáng trước, theo ý nghĩa sau.
Bốn chỗ trong nhà và cây hợp với chúng
Nói theo điều kiện thay vì theo tên loài, vì tên gọi khác nhau tùy vùng:
- Sát cửa sổ hướng đông — chỗ tốt nhất trong nhà cho phần lớn cây. Nắng sáng nhẹ, đủ sáng cả ngày.
- Sát cửa sổ hướng tây — nắng chiều gắt, chỉ hợp cây chịu nắng; cây ưa bóng đặt đây sẽ cháy lá.
- Giữa phòng có cửa sổ — sáng gián tiếp, hợp phần lớn cây trong nhà.
- Góc xa cửa sổ và nhà tắm không cửa sổ — chỉ vài loại chịu bóng sống được, và ngay cả chúng cũng cần ra sáng định kỳ.
Mang mô tả này ra hàng cây và hỏi loại nào hợp — cách đó cho kết quả tốt hơn nhiều so với mua theo hình.
Khi đi vắng dài ngày
Cây dễ xoay xở hơn bể cá nhiều. Vài cách các nhà hay dùng:
- Tưới đẫm trước khi đi và dời cây vào chỗ ít nắng hơn để đất lâu khô.
- Gom cây lại gần nhau — độ ẩm quanh cụm cây cao hơn nên chúng chậm khô.
- Đặt chậu lên khay sỏi có nước, đáy chậu không chạm nước — hơi ẩm bốc lên giúp cây cầm cự.
Với chuyến đi dưới một tuần thì phần lớn cây trong nhà chịu được mà không cần ai tưới.