Chất liệu trang sức và các ký hiệu đóng trên món đồ
Trên gần như mọi món trang sức làm đàng hoàng đều có một dãy ký hiệu rất nhỏ — đóng ở mặt trong vòng, trên móc khoá, hoặc dưới đế mặt. Đọc được nó là biết được chất liệu thật, và đó là thông tin có giá trị hơn lời giới thiệu.
Bảng ký hiệu thường gặp
| Ký hiệu | Nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| 925 · S925 · Sterling | Bạc 92,5% | Chuẩn bạc phổ biến nhất thế giới |
| 999 | Bạc gần nguyên chất | Rất mềm — dễ móp |
| 750 · 18K | Vàng 75% | Cân bằng giữa độ bền và giá trị |
| 585 · 14K | Vàng 58,5% | Cứng hơn 18K — hợp đeo hằng ngày |
| 375 · 9K | Vàng 37,5% | Bền nhưng ít vàng |
| 999 (vàng) · 24K | Vàng gần nguyên chất | Rất mềm — ít dùng làm đồ đeo |
| PT950 · Plat | Bạch kim 95% | Nặng, bền, đắt |
| GP (Gold Plated) | Mạ vàng | Lớp vàng rất mỏng — sẽ bong |
| GF (Gold Filled) | Bọc vàng | Lớp dày hơn mạ nhiều lần |
| GEP · HGE | Mạ điện | Lớp mỏng |
| SS · 316L | Thép không gỉ | Rất bền, giá thấp |
Ba mức "vàng" — khác nhau rất xa
Đây là chỗ gây hiểu nhầm nhiều tiền nhất:
1. Vàng đặc (solid gold)
Toàn bộ món đồ là hợp kim vàng. Ký hiệu 750/585/375 hoặc 18K/14K/9K. Không bao giờ bong tróc — vì không có lớp phủ nào để bong.
2. Bọc vàng (gold filled — GF)
Một lớp vàng được ép nhiệt lên lõi kim loại khác. Theo chuẩn quốc tế, lớp vàng phải chiếm ít nhất 1/20 (5%) khối lượng món đồ.
Dày hơn mạ hàng chục lần, dùng được nhiều năm. Ký hiệu thường viết dạng 1/20 14K GF.
3. Mạ vàng (gold plated — GP)
Lớp vàng cực mỏng phủ điện lên nền kim loại. Thường dày chưa tới 1 micron.
Đeo thường xuyên thì bong sau vài tháng đến một năm. Không phải hàng dối — đây là dòng sản phẩm hợp lý ở tầm giá của nó — nhưng phải hiểu đúng để không thất vọng.
⚠️ Đồ mạ không nên đánh bóng. Chất đánh bóng mài mất lớp mạ. Chỉ lau khăn khô.
Vì sao vàng 24K không dùng làm đồ đeo
Vàng nguyên chất rất mềm — móng tay có thể để lại vết. Vì vậy trang sức dùng hợp kim: vàng pha đồng, bạc, kẽm, palladi để tăng độ cứng.
Tỷ lệ pha cũng quyết định màu:
- Vàng vàng — pha đồng và bạc cân đối.
- Vàng hồng — nhiều đồng hơn.
- Vàng trắng — pha palladi hoặc niken, thường mạ rhodium bên ngoài cho trắng sáng.
⚠️ Điểm cuối quan trọng: vàng trắng ngả vàng theo thời gian là bình thường — đó là lớp rhodium mòn đi, không phải hàng giả. Mạ lại rhodium là dịch vụ thông thường, làm vài năm một lần.
Bạc và chuyện xỉn đen
Bạc 925 = 92,5% bạc + 7,5% kim loại khác (thường là đồng). Bạc nguyên chất quá mềm.
Bạc xỉn đen là phản ứng hoá học bình thường, không phải dấu hiệu hàng kém. Bạc phản ứng với lưu huỳnh trong không khí và trong mồ hôi tạo bạc sulfua màu đen.
Tốc độ xỉn phụ thuộc: độ ẩm, mồ hôi của từng người, mỹ phẩm, và cả thực phẩm (trứng, hành tỏi nhiều lưu huỳnh).
Đánh bóng lại được bằng khăn chuyên dụng — đây là việc bảo dưỡng, không phải sửa chữa.
Các chất liệu thay thế
| Chất liệu | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Thép không gỉ 316L | Rất bền, không xỉn, giá thấp, ít gây dị ứng | Khó chỉnh cỡ, khó sửa |
| Titan | Rất nhẹ, không gây dị ứng | Gần như không chỉnh cỡ được |
| Tungsten | Cực khó xước | Giòn — có thể vỡ khi rơi; không chỉnh cỡ |
| Đồng thau | Rẻ, màu ấm | Xỉn nhanh, có thể làm xanh da |
⚠️ Ba dòng đầu có chung một nhược điểm đáng lưu ý: rất khó hoặc không chỉnh cỡ được. Với nhẫn cưới định đeo hàng chục năm, đây là điều đáng cân nhắc — ngón tay đổi cỡ theo tuổi.
Khi món đồ không có ký hiệu
Không có ký hiệu không tự động nghĩa là hàng giả — đồ thủ công nhỏ, đồ cũ, đồ làm theo yêu cầu nhiều khi không đóng.
Nhưng nó nghĩa là bạn không có căn cứ nào ngoài lời người bán. Trong trường hợp đó:
- Hỏi rõ chất liệu và ghi vào hoá đơn.
- Với món giá trị lớn, yêu cầu kiểm định.
- Tiệm vàng có máy đo phổ có thể kiểm tuổi vàng không phá huỷ.
Ba câu hỏi khi mua
- "Món này là vàng đặc, bọc vàng hay mạ vàng?"
- "Có đóng ký hiệu không, ở chỗ nào?"
- "Nếu bong màu sau một năm thì có mạ lại được không, chi phí bao nhiêu?"
Câu thứ ba hữu ích nhất với đồ mạ: nó cho bạn biết chi phí thật của món đồ trong 5 năm, chứ không phải chỉ giá lúc mua.