Công tắc và mạch đèn: chỗ đặt quyết định nhà dùng có tiện không

Bài trước nói chọn đèn cho từng phòng. Bài này nói thứ quyết định nhà dùng có tiện không: công tắc ở đâu và mạch chia thế nào.

Đèn đẹp mà công tắc sai chỗ thì ngày nào cũng bực — và đây là loại bực rất nhỏ nhưng lặp lại vài lần mỗi ngày trong nhiều năm.

Nguyên tắc gốc: công tắc ở nơi tay tìm tới

• Ngay chỗ vào phòng, phía tay thuận khi bước vào.
• Không bị cánh cửa che khi cửa mở — lỗi phổ biến nhất, và chỉ phát hiện sau khi lắp xong.
• Độ cao vừa tầm tay, và nhà có trẻ hoặc người ngồi xe lăn thì cân nhắc thấp hơn.
• Không nằm sau tủ hay kệ — chuyện xảy ra khi kê lại đồ mà quên mất công tắc.

Công tắc hai đầu: nơi nào nên có

Loại mạch cho phép bật tắt cùng một đèn từ hai chỗ. Đáng có ở:

1. Cầu thang — bật ở dưới, tắt ở trên. Đây là chỗ quan trọng nhất và cũng là chuyện an toàn.
2. Hành lang dài — hai đầu.
3. Phòng ngủ — một ở cửa, một ở đầu giường; không phải dậy tắt đèn khi đã lên giường.
4. Phòng có hai lối vào.

Với nhà đang xây hoặc đang sửa, đây là khoản thêm rất nhỏ lúc đi dây và rất tốn nếu làm sau.

Chia mạch theo vùng

Một công tắc bật hết cả tầng là bố trí bất tiện, vì mọi lúc đều phải sáng hết:

• Đèn chung và đèn cục bộ tách riêng — tối chỉ cần đèn góc, không cần đèn trần.
• Bếp tách khỏi bàn ăn; hai vùng dùng vào hai lúc khác nhau.
• Đèn sân và đèn cổng có công tắc trong nhà.
• Đèn hành lang đêm tách riêng để không phải bật cả khu.

Chia mạch tốt cho hai cái lợi: tiện dùng và đỡ điện, vì không phải bật cái không cần.

Đèn cho ban đêm

• Đèn cảm biến chuyển động ở hành lang và cầu thang — bật khi đi qua, tắt sau đó.
• Đèn ổ cắm loại rất mờ cắm dọc lối đi ra nhà vệ sinh.
• Không dùng đèn trắng sáng cho mục đích này; nó làm tỉnh hẳn và khó ngủ lại.
• Nhà có người lớn tuổi thì đây là khoản an toàn, đã nói ở bài bố trí nhà an toàn.

Bóng thông minh và ổ cắm hẹn giờ

Cách rẻ để thêm tính năng mà không phải đi lại dây:

• Bóng đổi độ sáng — thay được đèn cố định bằng cách vặn bóng mới.
• Ổ cắm hẹn giờ cho đèn sân, đèn trang trí.
• Bật tắt từ điện thoại tiện khi đi vắng.

Ba lưu ý thực tế:

1. Vẫn phải bật được bằng công tắc thường — mất mạng hay hết pin điều khiển thì đèn vẫn phải dùng được.
2. Công tắc tường phải để ở trạng thái bật thì bóng thông minh mới nhận lệnh; nói cho cả nhà biết, không thì người khác tắt công tắc rồi tưởng hỏng.
3. Không thay thế được việc chia mạch cho đúng ngay từ đầu.

Khi cải tạo: nói với thợ những gì

• Đi một vòng nhà và chỉ chính xác chỗ muốn đặt công tắc, thay vì mô tả bằng lời.
• Nói rõ chỗ nào muốn hai đầu.
• Nói trước sẽ kê tủ ở đâu, để công tắc không nằm sau tủ.
• Chụp ảnh đường dây trước khi trát — điều đã nói ở bài hồ sơ nhà, và đây đúng là lúc phải làm.
• Việc đi dây và thay mạch để thợ điện làm; bài này chỉ nói phần bố trí.

Ổ cắm: cùng một bài toán

Công tắc và ổ cắm nên tính chung một lượt, vì cùng phụ thuộc vào cách kê đồ:

• Đủ số lượng — nhà cũ hầu như luôn thiếu, và thiếu thì sinh ra ổ chia nối dài chạy khắp sàn.
• Gần chỗ thật sự dùng: đầu giường, hai bên sofa, bàn làm việc, bàn bếp.
• Đôi hoặc ba ở chỗ dùng nhiều, thay vì một ổ đơn rồi cắm chia.
• Không đặt sau đồ nặng khó xê dịch.
• Cao hơn mực nước từng ngập nếu nhà ở vùng hay ngập.

Điểm một là chuyện an toàn chứ không chỉ tiện: cắm chồng nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ là nguyên nhân chập điện quen thuộc.

Danh sách kiểm sau khi lắp

1. Mở hết cửa xem có công tắc nào bị che không.
2. Đi thử đường từ giường ra nhà vệ sinh trong tối.
3. Bật tắt từng công tắc, ghi lại cái nào điều khiển đèn nào.
4. Dán nhãn nhỏ ở tủ điện cho từng cầu dao.

Câu hỏi thường gặp