Đóng khung và giữ tranh ảnh trong nhà khí hậu ẩm

Hai bài trước nói chọn cỡ tranh và treo đúng tầm, và chuyện ảnh gia đình trong nhà. Bài này nói phần giữ: làm sao để bức tranh hay tấm ảnh đó còn nhìn được sau mười năm.

Ở khí hậu ẩm, tranh ảnh treo tường xuống cấp nhanh hơn người ta tưởng — mốc chấm, giấy gợn sóng, màu phai, ảnh dính vào kính. Phần lớn chuyện đó phòng được từ lúc đóng khung.

Kính hay mica

• Kính trong suốt, cứng, không xước, nhưng nặng và vỡ thì nguy hiểm.
• Mica nhẹ và không vỡ — hợp với khung lớn, nhà có trẻ nhỏ, và chỗ treo cao.
• Mica dễ xước khi lau, nên lau bằng khăn mềm và nhẹ tay.
• Có loại kính chống chói; nó giảm phản chiếu đèn, nhưng nhìn hơi mờ hơn.
• Khung lớn treo cao thì ưu tiên mica, đơn giản vì rơi xuống không thành thảm hoạ.

Lớp đệm — chi tiết quan trọng nhất

• Ảnh hoặc tranh không nên chạm thẳng vào kính. Ẩm đọng giữa hai mặt phẳng là lúc ảnh dính chặt vào kính, và gỡ ra là hỏng luôn.
• Tấm bo giấy quanh mép tạo khoảng hở, vừa đẹp vừa có tác dụng thật.
• Mặt lưng phải kín nhưng đừng bịt bằng băng dán quanh toàn bộ mép — chừa cho không khí thở một chút ở nhà rất ẩm.
• Băng keo dán thẳng lên ảnh sẽ ố vàng theo năm tháng; hỏi tiệm khung loại dán không hại giấy.
• Ảnh quý thì đóng khung bằng bản sao, giữ bản gốc cất riêng.

Chỗ treo quyết định tuổi thọ

1. Tránh nắng chiếu thẳng — đây là nguyên nhân phai màu số một, và phai thì không phục hồi được.
2. Tránh tường thấm: tường ngoài hướng mưa tạt, tường sau nhà tắm, tường sát bếp.
3. Sờ tường trước khi treo; lạnh và ẩm tay là chỗ không nên treo tranh.
4. Chừa khe hở với tường bằng miếng đệm ở hai góc dưới — khung áp sát tường ẩm là mốc mọc sau lưng.
5. Tránh chỗ gần điều hoà thổi thẳng hoặc chỗ nóng lạnh thay đổi đột ngột.

Dấu hiệu bắt đầu hỏng

• Chấm nhỏ li ti trên mặt giấy — mốc mới bắt đầu.
• Giấy gợn sóng là đã hút ẩm.
• Hơi nước đọng mặt trong kính — phải mở ra ngay, để vậy vài tuần là hỏng.
• Mép ố vàng thường do lớp lót hoặc băng dán không phù hợp.
• Mùi ẩm khi ghé mũi gần là dấu hiệu sớm, trước khi nhìn thấy gì.

Thấy mốc thì làm gì

1. Gỡ khỏi tường và mở khung ra, để nơi khô thoáng.
2. Đừng lau nước lên mặt tranh hay ảnh — nước làm mốc ăn sâu và làm nhoè màu.
3. Phơi chỗ râm thoáng, không phơi nắng gắt.
4. Tranh hay ảnh có giá trị thì mang tới người có chuyên môn, đừng tự xử lý.
5. Kiểm tường phía sau: mốc trên tranh thường là triệu chứng, gốc nằm ở tường thấm.

Treo cho chắc

• Khung có kính nặng hơn nhìn thấy nhiều — dùng móc chịu được gấp mấy lần trọng lượng.
• Hai móc chắc hơn một móc với khung ngang, và tranh cũng đỡ bị lệch.
• Tường gạch, tường bê tông và tường thạch cao đóng khác nhau; gõ nghe tiếng rỗng thì phải dùng nở chuyên cho tường rỗng.
• Đừng treo khung kính phía trên giường hoặc chỗ trẻ chơi, kể cả khi đã bắt chắc.
• Kiểm lại sau vài tháng — đinh móc lỏng dần theo thời gian và theo rung động của nhà.

Cất ảnh cũ

• Để nằm, không để đứng — ảnh đứng lâu ngày cong và gãy mép.
• Ngăn giữa các tấm bằng giấy sạch, đừng để ảnh áp mặt vào nhau.
• Hộp giấy cứng tốt hơn túi nhựa kín ở khí hậu ẩm; nhựa kín giữ hơi nước lại bên trong.
• Để chỗ cao và khô, không để dưới gầm giường sát nền nhà.
• Chụp lại bằng điện thoại — ảnh gốc rồi cũng hỏng, bản chụp thì không.
• Ghi tên và năm ra sau hộp, viết bút chì nhẹ tay ở mặt sau ảnh nếu cần.
• Hỏi người lớn trong nhà tên người trong ảnh khi còn hỏi được — ảnh không ai nhận ra mặt thì chỉ còn là tờ giấy.

Kiểm định kỳ

• Mỗi cuối mùa mưa gỡ xuống xem một lượt, nhất là tranh treo tường ngoài.
• Lau bụi mặt kính và lau luôn mặt sau khung.
• Xem dây và móc treo: dây mục là tranh rơi, và tranh có kính rơi là chuyện nguy hiểm.
• Đổi chỗ vài bức — vừa mới mắt vừa cho bức ở chỗ nắng được nghỉ.

Đóng khung tử tế một lần thì giữ được rất lâu. Phần đắt nhất của một bức ảnh gia đình không phải cái khung, và đó là lý do nên làm đúng ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp