Hồ lô, như ý, đồng tiền: ba vật biểu tượng và gốc tích chơi chữ
Phần lớn biểu tượng trong vật phẩm phong thuỷ dựa trên chơi chữ Hán Việt: một vật được chọn vì tên nó đồng âm hoặc gần âm với một điều tốt lành. Hiểu nguyên tắc này thì tra cứu ý nghĩa món nào cũng dễ.
1. Hồ lô (葫芦)
Gốc tích chơi chữ
"Hồ lô" gần âm với "phúc lộc" (福禄). Đây là lý do chính khiến nó phổ biến đến vậy.
Ý nghĩa hình dáng
Bụng phình, miệng nhỏ — được hiểu là "thu vào giữ lại", cùng logic với tỳ hưu. Hai bầu trên dưới còn được hiểu là trời và đất.
Gốc tích khác
Trong Đạo giáo, hồ lô là vật đựng thuốc tiên của các vị tiên — Lý Thiết Quải trong Bát Tiên luôn mang theo một quả. Từ đó hồ lô còn gắn với sức khoẻ và trừ bệnh trong quan niệm dân gian.
Biến thể thường gặp
- Hồ lô trơn — dạng cổ điển
- Hồ lô có dây leo — thêm ý sinh sôi
- Hồ lô ngũ phúc — khắc năm con dơi
- Hồ lô treo cửa — dạng nhỏ, treo trong xe hoặc cửa phòng
2. Như ý (如意)
Nghĩa thẳng
Không cần chơi chữ — "như ý" nghĩa đen là "theo ý muốn".
Gốc tích
Như ý vốn là vật dụng thật: một cây gậy ngắn đầu cong, ban đầu dùng để gãi lưng (gãi được chỗ tay không với tới — "như ý"). Về sau nó thành vật cầm tay của giới quý tộc và tăng lữ, rồi thành biểu tượng.
Hình dáng
Cán dài, đầu cong hình mây hoặc hình nấm linh chi. Đầu hình nấm linh chi có thêm ý trường thọ.
Thường dùng khi nào
Quà khai trương, thăng chức, tân gia. Cũng hay thấy trong tay các tượng Phật và tiên.
3. Đồng tiền cổ
Ý nghĩa hình dáng
Tròn ngoài, lỗ vuông trong — tượng trưng trời tròn đất vuông, tức sự hài hoà giữa hai nguyên lý. Và tất nhiên, tiền thì gắn trực tiếp với tài lộc.
Các dạng thường gặp
| Dạng | Ý nghĩa gán |
|---|---|
| Một đồng | Thường dùng làm mặt đeo hoặc treo |
| Ba đồng buộc dây đỏ | Tam tài: thiên - địa - nhân |
| Năm đồng | Ngũ hành đầy đủ |
| Sáu đồng | Lục lộ — sáu đường tài lộc |
| Chuỗi dài nhiều đồng | Treo cửa, treo két |
Một lưu ý
Đồng tiền cổ thật (tiền cổ khảo cổ) và đồng tiền đúc mới theo mẫu cổ là hai thứ khác nhau về giá rất xa. Phần lớn hàng trên thị trường vật phẩm là đúc mới — điều đó bình thường, miễn là được nói rõ.
Nguyên tắc chung: đọc biểu tượng qua chơi chữ
Biết nguyên tắc này thì bạn tự giải mã được nhiều món khác:
| Vật | Chữ Hán | Đồng âm với |
|---|---|---|
| Dơi | 蝠 (bức) | 福 (phúc) |
| Cá | 魚 (ngư) | 餘 (dư — dư dả) |
| Hươu | 鹿 (lộc) | 禄 (lộc — bổng lộc) |
| Bắp cải | 白菜 (bạch thái) | 百财 (bách tài) |
| Quýt | 橘 (quất) | 吉 (cát — tốt lành) |
| Bình | 瓶 (bình) | 平 (bình — bình an) |
Đây là lý do các bộ tranh và tượng hay ghép nhiều vật: mỗi vật là một chữ, ghép lại thành một câu chúc. Ví dụ sen + cá = "liên niên hữu dư" (năm nào cũng dư dả).
Một lời nhắc
Các ý nghĩa trên là truyền thống văn hoá Á Đông, phần lớn dựa trên chơi chữ. Chúng có giá trị như một cách gửi lời chúc — điều đó đẹp và đáng giữ.
Nhưng chúng không phải cam kết về kết quả, và một món đồ không thay đổi được vận mệnh của ai.