Khi nào nên đóng cửa hàng hoặc đổi hướng: mấy dấu hiệu và cách dừng cho gọn
Hai bài trước nói mở cửa hàng và bán không cần mặt bằng. Bài này nói đầu bên kia, phần gần như không ai viết: khi nào nên dừng.
Nói ngay để khỏi hiểu nhầm — dừng không phải thất bại. Dừng đúng lúc là quyết định kinh doanh, còn cố tới hết sạch mới là chuyện đáng tiếc. Người biết dừng thường còn vốn và còn sức để làm lại.
Mấy dấu hiệu nên nhìn kỹ
- Bù lỗ bằng tiền riêng nhiều tháng liền — đây là dấu hiệu rõ nhất, và cũng dễ bị coi là tạm thời nhất.
- Vay để trả tiền thuê chứ không phải vay để mở rộng.
- Hàng tồn tăng đều qua từng tháng.
- Doanh thu không tăng sau khi đã thử vài cách trong một quãng đủ dài.
- Mình không còn muốn mở cửa buổi sáng — điều này không đo được nhưng người trong cuộc biết rõ nhất.
Một dấu hiệu không có trong danh sách: doanh thu thấp một hai tháng. Chuyện đó bình thường, nhất là với cửa hàng mới hoặc trong mùa thấp điểm.
Tự đo bằng con số
- Tính chi phí cố định mỗi tháng, không sót khoản nào.
- Tính doanh thu trung bình sáu tháng gần nhất, đừng lấy tháng tốt nhất.
- Xem còn cầm cự được mấy tháng với số tiền hiện có.
- Đặt một mốc: nếu tới tháng nào đó mà chưa đạt mức X thì sẽ dừng.
- Viết mốc đó ra và nói với một người — mốc trong đầu thì dễ dời.
Bước bốn là bước quan trọng nhất, và tốt nhất là đặt mốc từ lúc mới mở, khi còn tỉnh táo. Đặt mốc lúc đang lỗ thì rất khó.
Đổi hướng trước khi đóng
Nhiều trường hợp chưa cần đóng hẳn, chỉ cần đổi:
- Bỏ mặt bằng, chuyển sang bán qua mạng — cắt được khoản lớn nhất mà vẫn giữ khách quen.
- Thu hẹp mặt hàng về đúng nhóm bán được, bỏ phần đang chôn vốn.
- Chuyển sang chỗ rẻ hơn, kể cả kém đẹp hơn.
- Ké chỗ với người khác hoặc chia sẻ mặt bằng.
- Đổi nhóm khách — có tiệm chuyển từ bán lẻ sang bán cho người lấy về bán lại, và sống được.
Thử đổi hướng trước khi tiền cạn, vì mọi phương án đều cần một ít vốn để chạy.
Nếu quyết định dừng
- Xem lại hợp đồng thuê — điều kiện chấm dứt sớm, cọc, thời gian báo trước.
- Báo chủ nhà sớm; báo sớm thường thương lượng được tử tế hơn.
- Thanh lý hàng dứt khoát, đừng giữ giá. Tiền về sớm quan trọng hơn vài phần trăm.
- Trả nợ nhà cung cấp hoặc thoả thuận rõ ràng — đây là thứ quyết định sau này còn quay lại nghề được hay không.
- Báo khách quen và nói lời cảm ơn tử tế.
- Làm thủ tục đóng theo đúng quy định — hỏi cơ quan quản lý ở địa phương, đừng chỉ khoá cửa rồi thôi.
Nếu có người làm
Cửa hàng có nhân viên thì chuyện dừng không chỉ là chuyện của chủ:
- Báo sớm nhất có thể — người ta cần thời gian tìm việc, và đây là điều tối thiểu.
- Thanh toán đủ trước khi lo mấy khoản khác. Đây là khoản nên ưu tiên hàng đầu khi tiền còn ít.
- Viết thư giới thiệu hoặc gọi cho mối quen giúp họ tìm chỗ mới — không tốn gì mà giúp được nhiều.
- Nói thật lý do, đừng để họ nghĩ mình làm sai gì đó.
- Hỏi phần nghĩa vụ theo quy định — hợp đồng lao động và bảo hiểm thì hỏi người có chuyên môn, đừng tự đoán.
Cách đối xử với người làm vào lúc khó khăn là thứ người trong nghề nhớ lâu nhất — và nếu sau này mở lại, chính họ là người mình muốn gọi đầu tiên.
Giữ lại thứ còn dùng được
- Danh sách khách quen và số điện thoại — đây là tài sản thật, và nhiều người vứt mất khi dọn.
- Mối lấy hàng: giữ quan hệ, nói rõ tình hình, cảm ơn.
- Kệ tủ và thiết bị bán lại được, đừng bỏ.
- Ghi lại bài học khi còn nhớ rõ: món nào bán được, sai ở đâu, mất tiền vào chỗ nào.
Phần khó nhất không phải tiền
Người đóng cửa hàng thường ngại gặp lại người quen, thấy mình thua kém, và đó mới là phần kéo dài lâu nhất. Mấy điều đáng nói:
- Rất nhiều người buôn bán lâu năm đã đóng ít nhất một tiệm. Chuyện này phổ biến hơn nhiều so với người ta tưởng, chỉ là ít ai kể.
- Đóng đúng lúc là biết tính, không phải kém cỏi.
- Nói thật với người nhà sớm, đừng gánh một mình tới lúc không gánh nổi.
- Nghỉ một quãng rồi hãy tính tiếp; quyết định lớn trong lúc mệt thường không tốt.