Khử mùi bếp mà không cần xịt thơm
Mùi bếp là thứ mà chủ nhà quen dần rồi không ngửi thấy nữa, còn khách bước vào là nhận ra ngay. Phản xạ đầu tiên của nhiều nhà là mua sáp thơm, xịt phòng, hoặc cắm máy khuếch tán tinh dầu — tức là chồng một mùi lên trên mùi cũ. Cách đó có tác dụng khoảng nửa tiếng, rồi mùi gốc quay lại, lần này trộn với mùi hương liệu và thường khó chịu hơn.
Bài này đi ngược lại: tìm nguồn phát mùi rồi xử lý từng nguồn. Danh sách xếp theo đúng thứ tự mức độ gây mùi trong bếp Việt, và phần lớn việc trong đây làm một buổi là xong.
Nguồn số một: thùng rác
Gần như luôn là thủ phạm chính, và cũng là thứ dễ sửa nhất. Ba việc:
Thùng phải có nắp. Thùng hở trong bếp Việt — nơi có rau sống, vỏ tôm, đầu cá — là một nguồn mùi thường trực. Nắp đạp chân tiện hơn nắp nhấc tay vì người ta lười mở bằng tay khi đang cầm đồ.
Rửa thùng, không chỉ thay túi. Nước rỉ đọng dưới đáy thùng là phần bốc mùi nhất, và thay túi không chạm tới nó. Rửa cả lòng thùng mỗi tuần một lần bằng nước rửa chén rồi phơi khô hẳn.
Rác tanh thì đi đường riêng. Vỏ tôm, đầu cá, lòng gà không nên nằm trong thùng chờ tới hôm sau, nhất là trong thời tiết nóng. Gói riêng và bỏ ngay, hoặc để ngăn đá cho tới lúc đổ rác — nghe lạ nhưng rất hiệu quả trong mùa hè.
Nguồn số hai: cống thoát sàn và bẫy nước
Mùi bốc lên từ dưới sàn hoặc từ bồn rửa thường bị đổ nhầm cho đồ ăn. Cách nhận ra: mùi nặng hơn vào buổi sáng khi vừa mở cửa bếp, hoặc nặng hơn khi trời trở gió.
Nguyên nhân phổ biến nhất là bẫy nước bị cạn. Ống thoát chuẩn có một đoạn cong giữ lại ít nước, đoạn nước đó là nút chặn không cho mùi từ hệ thống bốc ngược lên. Bếp hoặc phễu thu ít dùng thì nước trong bẫy bay hơi và nút chặn biến mất. Cách chữa mất mười giây: đổ một ca nước xuống phễu ít dùng mỗi tuần.
Nguyên nhân thứ hai là phễu thu không có bẫy nước — khá phổ biến ở nhà cũ và ở một số công trình làm ẩu. Trường hợp này phải thay bằng loại phễu có bẫy hoặc lắp nắp chặn mùi; đây là việc của thợ nhưng không tốn kém.
Gầm bồn rửa cũng đáng mở ra nhìn: cặn bám ở khớp nối, giẻ ẩm để quên, hoặc rỉ nước nhỏ giọt lâu ngày thành mùi mốc.
Nguồn số ba: giẻ, miếng rửa bát và khăn lau
Đây là nguồn mùi bị đánh giá thấp nhất. Miếng rửa bát ẩm để trong bồn là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn, và mùi của nó bám sang mọi thứ nó chạm vào — kể cả bát đĩa vừa rửa.
Cách xử lý: vắt kỹ và treo cho ráo sau mỗi lần dùng, đừng để nằm dưới đáy bồn; thay miếng rửa đều đặn chứ đừng dùng tới lúc nó mục; khăn lau bếp giặt riêng và phơi nắng. Giẻ lau sàn thì tuyệt đối không để trong bếp qua đêm.
Nguồn số bốn: tủ lạnh
Mùi tủ lạnh có ba đường sinh ra: đồ để quên trong ngăn sâu, nước rỉ đọng ở rãnh thoát phía sau ngăn mát, và đồ nặng mùi không đậy kín.
Việc nên làm hằng tháng: dọn hết ra, lau các ngăn bằng khăn ẩm, và thông rãnh thoát nước ở thành sau ngăn mát — lỗ nhỏ này tắc rất thường xuyên và nước đọng lại chính là nguồn mùi. Dùng tăm bông hoặc que nhỏ thông nhẹ.
Hộp đựng có nắp kín giải quyết phần lớn chuyện lây mùi giữa các món. Hành, tỏi, sầu riêng, mắm thì luôn cần hộp riêng.
Nguồn số năm: dầu mỡ bám bề mặt
Đây là mùi nền — không nồng nhưng dai, và là thứ làm cả căn bếp "có mùi bếp" kể cả khi không nấu gì. Dầu bắn ra trong lúc chiên bám lên tường, mặt tủ trên, mặt trước máy hút mùi, và lâu ngày bị oxy hoá thành mùi khét nhẹ.
Lau bề mặt gần bếp bằng nước ấm pha nước rửa chén, mỗi tuần một lần. Mặt trên tủ bếp và mặt trên máy hút mùi là hai chỗ tay không với tới nên bị bỏ quên nhiều năm — đứng ghế lau một lần là thấy khác biệt.
Máy hút mùi: chỉ có ích khi lưới còn sạch
Máy hút mùi có lưới lọc mỡ bị bết thì hút rất kém, và bản thân lớp mỡ đó cũng phát mùi. Tháo lưới ngâm nước nóng pha nước rửa chén khoảng hai mươi phút rồi chải, mỗi tháng một lần với bếp nấu nhiều.
Hai điều đáng biết: bật máy trước khi nấu vài phút và để chạy thêm mười phút sau khi tắt bếp — phần lớn mùi sinh ra và còn lơ lửng sau khi món đã xong. Và máy loại tuần hoàn (than hoạt tính, không có ống ra ngoài) chỉ lọc được một phần; nó cần thay lõi than định kỳ, nếu không thì gần như chỉ còn là cái quạt.
Thông gió: việc đơn giản nhất và hiệu quả nhất
Mở cửa sổ bếp và cửa đối diện mười lăm phút sau mỗi bữa nấu tạo dòng khí đi qua, và dòng khí đó đem mùi đi. Bếp không có cửa sổ thì bật quạt hút hoặc để cửa bếp mở kèm quạt thổi ra hướng hành lang.
Đây cũng là chỗ cách nói phong thuỷ về "khí lưu thông" trùng với kinh nghiệm thực tế. Bếp bí là bếp giữ mùi, giữ ẩm, và lâu ngày thì tường ám vàng. Một bếp thoáng gần như không cần tới sáp thơm.
Mấy mẹo dân gian: cái nào dùng được
Baking soda trong hộp mở nắp đặt trong tủ lạnh có tác dụng hút mùi ở mức độ nhất định, và vô hại. Thay sau vài tháng.
Đun nồi nước với vỏ chanh, quế, lá dứa làm mùi dễ chịu tạm thời. Đây là che mùi chứ không phải khử mùi — dùng trước khi khách tới thì được, nhưng đừng coi là cách xử lý.
Bã cà phê, than hoạt tính đặt trong tủ kín có hút mùi. Với không gian mở như cả căn bếp thì tác dụng rất hạn chế.
Giấm đun nóng được nhiều người dùng để bớt mùi chiên rán. Có tác dụng ở mức vừa phải, và lưu ý là bản thân giấm nóng cũng có mùi khá mạnh.
Thứ tự làm nếu bếp đang nặng mùi
Một buổi là đủ: rửa thùng rác và đổ hết rác tanh; đổ nước xuống mọi phễu thu; thay miếng rửa bát và giặt khăn; dọn tủ lạnh và thông rãnh thoát; tháo lưới hút mùi ngâm rửa; lau mặt trên tủ bếp và tường quanh bếp; rồi mở toang cửa cho thông vài tiếng.
Làm xong mà vẫn còn mùi rõ thì phần còn lại thường là chuyện đường ống hoặc thấm ẩm trong tường — lúc đó gọi thợ, và mang theo thông tin mình đã loại trừ những gì. Nói được "đã dọn hết nguồn thông thường mà vẫn còn mùi bốc từ phía bồn rửa" giúp thợ tìm đúng chỗ nhanh hơn nhiều.