Nhuộm và tẩm: các cách xử lý ảnh hưởng độ bền nhiều nhất

Ba cách xử lý này khác hẳn xử lý nhiệt ở một điểm: chúng thêm chất lạ vào đá, và vì thế xuống cấp theo thời gian.

Bảng so sánh

1. Nhuộm — cách nhận biết

Dấu hiệu chính: màu đọng ở khe nứt

🔴 Dấu hiệu rõ nhất và dễ thấy nhất.

Phẩm màu thấm theo các vết nứt nhỏ, nên soi kính lúp thấy mạng lưới màu đậm chạy theo khe — như mực thấm vào giấy.

Cách xem: soi kính lúp 10x, chiếu sáng từ bên, tìm các đường màu đậm hơn nền.

Các dấu hiệu khác

• Màu quá đều — tự nhiên hiếm khi đều tuyệt đối.
• Sắc màu "sai" — màu rực rỡ ở tầm giá thấp.
• Bên trong lỗ xâu nhạt hơn — nhuộm chỉ thấm bề mặt.
• Bộ lọc Chelsea — nhiều loại nhuộm lục đổi sang ánh đỏ hồng.
• Khăn thấm cồn ở chỗ khuất — một số phẩm phai ra khăn.

Các màu đáng nghi

• Mắt hổ đỏ, xanh lá, tím, hồng — chỉ vàng nâu là tự nhiên.
• Mã não xanh lam, tím, hồng rực.
• Ngọc tím rực, đỏ tươi ở tầm giá thấp.
• Hổ phách xanh lá rực, tím.

2. Tẩm nhựa — ngọc loại B

Quy trình: đá bị tẩy axit để loại tạp chất, làm cấu trúc rỗng đi, rồi bơm nhựa polymer vào để lấp và làm cứng lại.

Cách nhận biết loại B

• Ánh hơi "nhựa" — mềm hơn ánh thuỷ tinh của loại A.
• Soi kính lúp — cấu trúc như bị ăn mòn, có mạng lưới rãnh nhỏ.
• Gõ nhẹ hai miếng vào nhau — loại A cho tiếng trong và vang; loại B tiếng đục hơn. ⚠️ Chỉ làm với đồ của mình.
• Đèn UV — nhựa có thể phát sáng khác nền.
• 🔴 Chắc chắn thì cần FTIR — phổ hồng ngoại phát hiện được polymer.

Vì sao loại B xuống cấp

• Nhựa ngả vàng theo năm tháng.
• Cấu trúc đã bị tẩy nên yếu hơn loại A.
• Nhựa có thể co lại, làm bề mặt xuất hiện vết.

Đây là lý do chênh lệch giá giữa loại A và loại B rất lớn — không phải vì "kém đẹp", mà vì một cái giữ được và một cái thì không.

3. Lấp thuỷ tinh chì

Chủ yếu gặp ở ruby giá rẻ. Thuỷ tinh chứa chì được nung chảy vào các vết nứt, làm viên đá trông trong hơn nhiều.

Cách nhận biết

• Ánh chớp xanh hoặc cam ở vùng lấp khi xoay dưới ánh sáng — dấu hiệu đặc trưng.
• Bọt khí trong vùng lấp — soi kính lúp.
• Vùng có độ bóng khác phần còn lại.
• Giá thấp bất thường cho một viên ruby trông đẹp.

Vì sao đây là loại đáng ngại nhất

• Tan trong axit — kể cả axit yếu như nước chanh.
• Hỏng khi gặp nhiệt — thợ hàn sửa trang sức có thể làm hỏng.
• Tỷ lệ thuỷ tinh có thể rất cao — có viên chỉ còn một phần là ruby thật.

🔴 Bắt buộc báo cho thợ trước khi sửa chữa món đồ có đá loại này.

Bốn phép kiểm tại chỗ

1. Kính lúp 10x, soi từ bên — tìm màu đọng khe (nhuộm) và bọt khí (lấp thuỷ tinh).
2. Đèn UV trong phòng tối — nhựa và một số phẩm phát sáng khác nền.
3. Xoay dưới ánh sáng — tìm ánh chớp xanh/cam của vùng lấp.
4. Xem lỗ xâu và cạnh — nơi lộ rõ nhất.

Ba câu hỏi bắt buộc

1. "Đá này có nhuộm, tẩm, hoặc lấp gì không?"
2. "Nếu là ngọc — loại A, B hay C?"
3. "Ghi vào hoá đơn được không?"

Và một câu hữu ích thêm: "vì cách xử lý đó, tôi cần tránh gì khi dùng?"

Câu này vừa cho bạn thông tin thực dụng, vừa cho thấy người bán có hiểu hàng của mình không.