Thuê người đầu tiên: chuẩn bị gì trước khi tuyển

Ba bài trước nói mở cửa hàng bắt đầu từ đâu, bán hàng không cần mặt bằng, và khi nào nên đóng hoặc đổi hướng. Bài này nói bước mà nhiều người chủ nhỏ ngại nhất: thuê người đầu tiên.

Thêm một người không chỉ là thêm một cặp tay. Nó là thêm một bộ việc phải nghĩ: dạy, giao, kiểm, trả lương, và chịu trách nhiệm cho việc họ làm.

Trước khi tuyển: mình cần gì

1. Ghi ra việc mình đang làm trong một tuần và mất bao lâu mỗi việc.
2. Khoanh việc giao được: thường là việc lặp lại, không cần quyết định lớn.
3. Giữ lại việc chỉ mình làm được trong giai đoạn đầu: giá, nhập hàng, quan hệ mối.
4. Tính xem doanh thu có nuôi nổi không — không chỉ lương mà cả các khoản kèm theo.
5. Cân nhắc bán thời gian trước: nhiều cửa hàng nhỏ chỉ cần người vào giờ đông.

Viết mô tả công việc

• Liệt kê việc cụ thể, không viết chung chung là phụ bán hàng.
• Ghi giờ làm, ngày nghỉ, lương ngay trong tin tuyển — mập mờ thì mất thời gian cả hai bên.
• Nói rõ việc nặng nếu có: bê hàng, dọn kho, đứng suốt ca.
• Ghi yêu cầu thật, đừng đòi bằng cấp không cần cho việc.
• Nói rõ có phải làm ngày lễ không — với ngành này thì mùa lễ là mùa đông khách nhất.

Hợp đồng và nghĩa vụ

• Hợp đồng bằng văn bản ngay cả với một người và ngay cả với người quen.
• Ghi rõ lương, kỳ trả, giờ làm, thử việc bao lâu.
• Hỏi cơ quan lao động hoặc người có chuyên môn về nghĩa vụ áp dụng cho trường hợp của mình — bảo hiểm, thuế thu nhập, loại hợp đồng.
• Đừng trả lương bằng miệng và không giấy tờ: rủi ro cho cả hai phía.
• Giữ hồ sơ nhân sự gọn ngay từ người đầu tiên.

Tuần đầu

1. Làm cùng họ hai ba ngày trước khi để họ đứng một mình.
2. Viết ra vài quy trình quan trọng: mở cửa, đóng cửa, nhận hàng, xử khi khách đổi trả.
3. Chỉ cho họ cái quan trọng nhất trước, đừng dạy hết mọi thứ trong ngày đầu.
4. Cho phép hỏi và trả lời không cáu — người sợ hỏi là người sẽ đoán.
5. Nói rõ việc nào phải hỏi mình trước khi tự quyết: giảm giá, nhận trả hàng, nhận đơn đặc biệt.
6. Hỏi lại cuối tuần đầu: chỗ nào khó, chỗ nào chưa rõ.

Tiền hàng

• Đây là phần phải rõ ràng nhất và cũng là phần dễ gây mất lòng nhất nếu làm mập mờ.
• Quy trình ghi chép mỗi ca: đầu ca bao nhiêu, cuối ca bao nhiêu, có ai ký.
• Đối chiếu hằng ngày chứ không hằng tuần — lệch sớm thì tìm ra dễ.
• Kiểm là quy trình chung, không phải nghi ngờ cá nhân — nói rõ điều đó ngay từ đầu thì không ai thấy bị soi.
• Ưu tiên chuyển khoản và máy quẹt thẻ: ít tiền mặt thì ít rủi ro cho cả hai.
• Lệch nhỏ là chuyện xảy ra; xử bình tĩnh và tìm nguyên nhân trước khi kết luận.

Thuê người nhà

• Rất phổ biến và không có gì sai — nhưng phải rõ ràng hơn chứ không phải mập mờ hơn.
• Vẫn ghi rõ lương, giờ làm, việc phải làm; nói miệng trong nhà là nguồn mất lòng lâu dài.
• Tách chuyện gia đình khỏi chuyện công việc: góp ý về việc thì nói ở cửa hàng, đừng mang về bàn ăn.
• Không thiên vị trước mặt nhân viên khác, và cũng đừng khắt khe hơn để chứng tỏ công bằng.
• Nói trước cách xử nếu muốn dừng — phần này khó nhất, nên bàn lúc còn vui.
• Trả lương đúng hạn như với mọi người: nợ lương người nhà vẫn là nợ lương.

Giữ người

• Trả lương đúng hạn — việc này quan trọng hơn mức lương cao hơn một chút.
• Nói rõ khi nào xét tăng và dựa vào gì.
• Ghi nhận bằng lời, cụ thể: hôm nay em xử vụ khách đó khéo lắm.
• Đừng gọi ngoài giờ nếu không phải việc gấp thật.
• Cho họ học việc mới nếu họ muốn; người trẻ ở lại vì học được, không chỉ vì lương.
• Hỏi ý họ về cách bán — người đứng quầy nghe khách nhiều hơn chủ.

Khi phải cho nghỉ

• Nói thẳng và nói sớm, đừng để họ tự đoán qua thái độ của mình.
• Nói riêng, không nói trước mặt khách hay đồng nghiệp.
• Thanh toán đầy đủ phần đã làm đúng hạn.
• Hỏi nghĩa vụ pháp lý trước khi chấm dứt, nhất là với hợp đồng đã ký.
• Cảm ơn phần họ đã làm được — thế giới nghề này nhỏ hơn mình tưởng.

Câu hỏi thường gặp