Tính giá thành một lô đặt riêng: vì sao lô nhỏ luôn đắt hơn trên từng món

Hai bài trước nói quy trình đặt lô và đặt theo mẫu riêng. Bài này nói phần số: vì sao báo giá cho 50 món và cho 500 món lại chênh nhau nhiều tới vậy.

Hiểu được cấu thành giá thì không còn cảm giác bị hớ, và quan trọng hơn là biết nên đặt bao nhiêu cho hợp lý.

Hai loại chi phí

Mọi báo giá đặt riêng đều gồm hai phần, dù bên làm có tách ra hay không:

• Chi phí cố định — trả một lần cho cả lô, không phụ thuộc số lượng: làm khuôn, dựng mẫu, cài đặt máy, chế bản in, thời gian duyệt mẫu.
• Chi phí theo món — nguyên liệu, công làm từng cái, bao bì.

Chi phí cố định chia đều cho số món trong lô. Đó là toàn bộ lý do lô nhỏ đắt hơn trên từng món — không phải vì bên bán ưu ái người mua lớn.

Con số nói rõ hơn lời

Lấy một ví dụ giả định để thấy cơ chế, không phải giá thật của mặt hàng nào:

• Chi phí cố định của lô: 10 đơn vị.
• Chi phí mỗi món: 1 đơn vị.
• Đặt 10 món → mỗi món gánh 1 đơn vị cố định → giá thành 2.
• Đặt 100 món → mỗi món gánh 0,1 → giá thành 1,1.
• Đặt 1.000 món → giá thành 1,01.

Nhìn dãy số này thấy ngay hai điều: từ 10 lên 100 thì giá giảm mạnh, còn từ 100 lên 1.000 thì giảm rất ít. Nên tăng số lượng chỉ đáng tới một mức nào đó, sau đó thì chỉ còn là ôm thêm hàng tồn.

Hỏi bên làm tách hai phần ra

1. "Chi phí làm khuôn, dựng mẫu là bao nhiêu?" — hỏi riêng, đừng để nó ẩn trong đơn giá.
2. "Đơn giá ở các mức số lượng nào?" — xin bảng chứ đừng xin một con số.
3. "Khuôn có dùng lại được cho lần sau không?" Nếu có thì lần đặt thứ hai rẻ hẳn, và điều đó đổi cách tính.
4. "Khuôn thuộc về ai?" — mình trả tiền làm khuôn thì nên hỏi rõ mình có quyền gì với nó.
5. "Đổi chi tiết nhỏ có phải làm lại khuôn không?"

Câu ba là câu đáng tiền nhất: nếu khuôn dùng lại được thì nên đặt lô đầu nhỏ để thử thị trường, chấp nhận giá cao, rồi đặt lô hai lớn hơn với giá tốt hẳn.

Mấy khoản hay bị quên

• Tỷ lệ hỏng — hàng thủ công luôn có một phần không đạt. Hỏi tỷ lệ dự kiến và ai chịu.
• Vận chuyển, nhất là hàng nặng hoặc cồng kềnh.
• Bao bì nếu cần đóng gói riêng.
• Chi phí duyệt mẫu, nhất là khi phải làm mẫu vài lần.
• Vốn nằm chờ — tiền cọc bỏ ra từ khi đặt tới khi bán được là vốn không dùng vào việc khác.
• Chỗ chứa cho lô lớn.

Chia lô làm nhiều đợt giao

Đây là cách gỡ được thế khó giữa giá tốt và vốn nằm, mà nhiều người không nghĩ tới vì cho rằng phải chọn một trong hai:

• Đặt số lượng lớn để lấy giá tốt, nhưng nhận làm nhiều đợt — hỏi bên làm có nhận không, nhiều nơi đồng ý.
• Lợi ích: giá theo tổng lô, mà chỗ chứa và vốn thì rải ra theo thời gian.
• Đổi lại thường phải cam kết nhận hết trong một thời hạn, và cọc theo tổng chứ không theo đợt.
• Hỏi rõ nếu giữa chừng mình muốn dừng thì xử thế nào — đây là điều khoản quan trọng nhất trong kiểu thoả thuận này.
• Kiểm chất lượng từng đợt, đừng đợi tới đợt cuối.

Cách này hợp nhất với hàng bán đều quanh năm mà mình đã biết chắc nhịp bán. Với mẫu mới chưa thử thị trường thì đừng cam kết dài.

Tính ngược từ giá bán

Cách làm đúng thứ tự là bắt đầu từ đầu bên kia:

1. Xác định giá bán mình định niêm yết, dựa trên thị trường chứ không dựa trên giá thành.
2. Trừ ra mức lãi mình cần.
3. Còn lại là giá thành tối đa chấp nhận được.
4. Đối chiếu với bảng báo giá xem phải đặt bao nhiêu mới xuống dưới ngưỡng đó.
5. Hỏi tiếp: mình bán hết số đó trong bao lâu?

Bước năm là bước quyết định. Nếu con số ra là hai năm thì lô đó quá lớn dù giá mỗi món rất đẹp — vốn nằm hai năm thì phần lãi tính ra chẳng còn bao nhiêu.

Khi bên làm chỉ báo một con số

• Vẫn hỏi bảng theo bậc số lượng; hầu hết đều có, chỉ là không đưa nếu không hỏi.
• Hỏi thẳng "nếu em đặt gấp đôi thì giá thế nào" — câu trả lời cho biết phần cố định lớn hay nhỏ.
• So báo giá của hai ba nơi theo cùng một số lượng, nếu không thì không so được.
• Đừng chỉ so đơn giá; so tổng chi phí tới khi hàng nằm trong kho mình.

Câu hỏi thường gặp