Điều gì làm hai viên đá cùng loại chênh giá nhiều lần

Hai viên đá cùng tên gọi, cùng kích thước, có thể chênh giá nhiều lần. Điều đó thường là chính đáng — chỉ là các yếu tố tạo giá không hiện ra trên bức ảnh.

Sáu yếu tố, xếp theo mức ảnh hưởng

1. Có xử lý hay không — thường nặng ký nhất

Đây là yếu tố tạo khoảng cách lớn nhất với nhiều loại đá. Ngọc loại A và loại B cùng màu, cùng cỡ có thể chênh nhau rất xa. Ruby không qua nhiệt và ruby đã nung cũng vậy.

Lý do chính đáng: hàng không xử lý hiếm hơn và không xuống cấp.

2. Màu

Với đá màu, đây là yếu tố lớn nhất trong nhóm thẩm mỹ. Người trong nghề tách màu thành ba thành phần:

• Sắc (hue) — màu chính là gì, có pha tạp không. Ruby đỏ thuần được chuộng hơn đỏ ngả cam hoặc ngả tím.
• Độ đậm (tone) — quá nhạt thì nhợt, quá đậm thì tối. Mức trung bình đến hơi đậm thường được chuộng.
• Độ bão hoà (saturation) — màu "sống" hay xỉn. Đây là thành phần ảnh hưởng giá mạnh nhất.

3. Độ trong

Ít bao thể nhìn thấy thì giá cao hơn — nhưng tuỳ loại đá. Với emerald, bao thể là bình thường và được chấp nhận; một viên emerald trong veo hoàn toàn lại đáng nghi. Với sapphire và ruby thì độ trong quan trọng hơn nhiều.

Có những bao thể làm tăng giá: sợi rutil tạo hiệu ứng sao (asterism), hoặc bao thể tạo hiệu ứng mắt mèo.

4. Kiểu mài và tay nghề

Yếu tố hay bị đánh giá thấp. Cùng một phôi đá, thợ giỏi và thợ ẩu cho ra hai kết quả khác hẳn:

• Tỷ lệ — mài quá nông thì đá "chết" ở giữa, quá sâu thì tối.
• Đối xứng — các mặt cắt đều nhau.
• Đánh bóng — bề mặt không còn vết mài.
• Định hướng màu — với đá đa sắc, thợ giỏi cắt sao cho màu đẹp nhất hiện ở mặt chính.

5. Khối lượng

Giá không tăng tuyến tính theo khối lượng. Một viên 2 carat thường đắt hơn nhiều so với hai viên 1 carat cùng chất lượng, vì đá lớn hiếm hơn theo cấp số.

Có những mốc giá: qua ngưỡng 1 carat, 3 carat, 5 carat thì giá mỗi carat nhảy bậc.

6. Độ hiếm của loại

Một số loại hiếm về bản chất — paraiba tourmaline, alexandrite, jadeite chủng già nước cao. Với chúng, ngay cả viên chất lượng trung bình cũng ở tầng giá cao.

Vì sao ảnh không cho biết giá

Bốn trong sáu yếu tố trên không thấy được qua ảnh thông thường:

• Xử lý — cần thiết bị.
• Độ bão hoà thật — ảnh chỉnh sáng làm sai lệch hoàn toàn.
• Tay nghề mài — cần xoay nhiều góc mới thấy.
• Bao thể — cần soi ngược sáng.

Đây là lý do ảnh ngược sáng và ảnh xoay nhiều góc đáng giá hơn nhiều so với một ảnh đẹp chụp dưới đèn tủ.

Ba hiểu lầm về giá

"Đắt là thật, rẻ là giả"

Không đúng. Có hàng xử lý bán giá cao, và có hàng không xử lý màu nhạt bán giá phải chăng. Giá không chứng minh gì; giấy kiểm định mới chứng minh.

"Mua ở nguồn thì luôn rẻ hơn"

Nguồn có thể rẻ hơn nhưng cũng là nơi rủi ro nhất với người không có kinh nghiệm giám định — vì bạn tự chịu trách nhiệm đánh giá.

"Đá càng to càng đáng tiền"

To hơn thường đắt hơn, nhưng một viên lớn màu xỉn và đục vẫn ở tầng thấp hơn viên nhỏ màu đẹp và trong. Chất lượng đứng trước kích thước.

Cách hỏi để hiểu giá

1. "Đá có qua xử lý gì không?"
2. "Cho tôi xem ảnh ngược sáng và ảnh xoay được không?"
3. "Có giấy kiểm định ghi mục xử lý không?"
4. "So với viên kia thì viên này hơn ở điểm nào?"

Câu cuối rất hữu ích: người bán hiểu hàng sẽ chỉ ra được điểm cụ thể; người không hiểu sẽ trả lời chung chung.